Online: Theologie vanuit een anabaptisch-mennonitisch perspectief
Dit jaar staat de online cursus ‘Doing Theology from an Anabaptist–Mennonite Perspective’ in het teken van het bekijken van (mennonitische) vredestheologie en ethiek.
Gedurende de twintigste eeuw hebben mennonieten een opmerkelijke vredestheologie en vredesethiek ontwikkeld. “Geweldloosheid door weerloosheid” (non-resistance), ooit een identiteitskenmerk van de anabaptistisch-mennonitische traditie, werd omgevormd tot “actieve geweldloosheid”, als een betrokken en profetisch getuigenis in de samenleving. Parallel daaraan werd geweldloosheid een “regulatief principe” voor het bedrijven van systematische theologie (binnen vrijwel alle klassieke loci, zoals christologie, ecclesiologie, eschatologie, enz.). Nieuwe bijbelexegetische bijdragen onderstreepten bovendien de centrale plaats van gerechtigheid en vrede in de Schrift.
Mennonieten werden bekend als een van de “historische vredeskerken” en werden gezien als een serieuze gesprekspartner, binnen de academische wereld, in oecumenische relaties en in het sociaal-politieke domein. Deze manier van vredestheologie en vredesethiek bedrijven – die zijn sterk met elkaar verweven – heeft zelfbeelden en identiteiten gevormd in mennonitische kerken wereldwijd.
Een feit is dat het grootste deel van deze theologie en ethiek is ontwikkeld door witte mannelijke wetenschappers in Noord-Amerika, Canada en West-Europa. Tegen het einde van de twintigste eeuw kwamen er meer diverse bijdragen naar voren, waaronder feministische, contextuele (die expliciet reflecteren op de gegeven contexten) en oecumenische benaderingen. Op ethisch vlak werd de scope verbreed om ook aandacht te besteden aan systemisch en cultureel geweld (in genderverhoudingen, economische systemen, relaties tussen verschillende contextuele en etnische achtergronden, uiteenlopende politieke constellaties, enz.), wat opnieuw leidde tot vernieuwende theologische reflecties.
In de afgelopen 10 à 15 jaar zijn deze verkenningen verder verdiept, inclusief krachtige vormen van zelfkritiek en het deconstrueren van eerdere benaderingen. Een verder gediversifieerde mondiale mennonitische gemeenschap (en geleidelijk ook de academische wereld) maakt gebruik van postkoloniale hermeneutiek en studies naar epistemisch geweld. Analyses van fenomenen als glocalisering, de klimaatcrisis, migratie en meer blijven die eerdere benaderingen uitdagen en leiden tot steeds nieuwe onderzoeksvelden. Dit alles blijft geworteld in het geloof dat geweld geen optie is voor wie Christus wil volgen, bevrijd om te leven in rechtvaardige relaties (sola gratia), maar zonder blind te zijn voor de eigen deelname aan gewelddadige structuren en onrechtvaardige culturen, die vragen om zelfkritische herlezingen en herbezinning, en die inspireren tot nieuwe theologische ontdekkingen.
Tijdens de cursus van dit jaar willen we leren van deze frisse inzichten. Verschillende mennonitische wetenschappers hebben toegezegd bij te dragen aan de cursus en hun expertise vanuit hun eigen vakgebied in te brengen. Het doel is om met deze benaderingen in gesprek te gaan, ze te bespreken en ervan te leren voor onze eigen contexten. Samen theologie bedrijven in deze online gemeenschap is een groot voorrecht.
Datum en tijd: dinsdagen, 17 februari – 28 april 2026, 19.00–20.30 uur (CET)
Plaats: ONLINE
Thema’s / sprekers:
- Janna Hunter-Bowmann: Rekenschap afleggen in de mennonitische vredestheologie: het realisme van Reinhold Niebuhr en vier ontwikkelingsgolven
- Alain Epp Weaver: Gaza onder ogen zien: de vernietiging van Palestina en een politieke theologie van verzet en kwetsbare hoop
- Andrés Pacheco Lozano: “Mennonitische onschuld”
- Marius van Hoogstraten: Gehoorzaamheid afleren: het betwisten van de politieke logica van de kerk
- Sarah Augustine: “Terug naar de radicale wortels van het anabaptisme – in dialoog met inheemse spiritualiteiten”
- Geke van Vliet: “Klimaatrechtvaardigheid / klimaatvrede”
- Hyejung Jessie Yum: Postkoloniale mennonitische vredestheologie in multiculturele contexten
- Fernando Enns: Epistemisch geweld
- Stephanie Krehbiel: Genderrechtvaardigheid / gendervrede
- Drew G. I. Hart: Anabaptisme en de Zwarte Kerk
Voertaal van de cursus is Engels.