Palestijnse bevrijdingstheologie rondom inzicht en ontmanteling

Ds. Maaike de Jong was aanwezig bij de conferentie ‘Doing Justice, Loving Mercy’ die eind juli plaatsvond in het klooster van Helvoirt. Een weekend vol lezingen van bekende Palestijnse theologen, georganiseerd door Kairos-Sabeel en het Christelijk Collectief. Ze blikt terug op drie van de elf sprekers van de conferentie: Palestijns theoloog, schrijver en dominee Munther Isaac, theoloog, schrijfster en dominee Janneke Stegeman en Palestijns theoloog en activist dr. Yousef Alkhouri.

Tijdens de conferentie werd aandacht besteed aan het verband tussen kolonialisme, apartheid, het westers christelijk zionisme en het denksysteem dat dit alles in stand houdt. De oproep aan het eind van de conferentie was om dit denksysteem te ontmantelen en stem te geven aan de Palestijnen die slachtoffers zijn van de genocide.

Kolonialisme en apartheid
Ons westerse verleden is er één van kolonisatie, racisme en dehumanisatie, en onze westerse christelijke protestantse theologie is daarbij ingezet om onderdrukking en racisme te rechtvaardigen. Theoloog en predikant Janneke Stegeman vertelt in haar lezing ‘European Christian complicity’ en haar boek Uitverkoren hoe we al in de zestiende eeuw overtuigd raakten van onze eigen superioriteit. Als een reactie op de bezetting door de katholieke Spaanse overheersers werd het protestantisme het enige ware en zuivere geloof, en de calvinisten van toen voelden zich geroepen dit onder de heidenen te verspreiden. Daarbij was het belangrijk om de Nederlandse superieure witte identiteit zuiver te houden en vermenging met verkeerd bloed te voorkomen. Een startpunt van een systeem waarin rassenscheiding en racisme de basis vormt. De minderheid die afwijkt, wordt een bedreiging voor de gevestigde orde. Ook één van de kenmerken van een imperium, een empire.

Imperialisme en zionisme
Palestijns theoloog en activist dr. Yousef AlKhouri vertelt* daarover: “Eén van de belangrijkste kenmerken van een imperialistisch rijk is de onderwerping van inheemse bevolkingsgroepen en de uitbuiting van hun levens en bezittingen.” Dit is verbonden aan een koloniale instelling, aan de idee van superioriteit van de bezetter. In Gaza is al jarenlang hetzelfde aan de gang. “Het Israëlische empire ontkent de basale mensenrechten van Palestijnen, hun waardigheid als geschapen door God. Ze hebben geen zeggenschap over hun eigen leven”, aldus AlKhouri. Ook Jezus leefde in een imperium, zijn boodschap gaat daar tegenin. “Het leidde tot zijn dood, door het Romeinse Rijk.” Het Israëlische imperium wordt gevoed door christelijk zionisme.

Eind negentiende eeuw werd het christelijk zionisme de naam voor de ideologie van Israël als joodse staat. Deze ideologie werd een in het westers christendom gewortelde religieuze vrijbrief om de inheemse Palestijnse bewoners uit hun land te verdrijven en uit te roeien middels een genocide. Munther Isaac: “Ooit zeiden we: nooit meer. Maar dat werd: keer op keer.” Isaac wees ons al eerder tijdens zijn lezing op ons taalgebruik. Het is belangrijk om de zaken bij naam te noemen. “Het is geen conflict, het is geen oorlog. Het is genocide wat er in Gaza gebeurt.” Het belang van taalgebruik werd me tijdens de conferentie steeds duidelijker. Het kan ook een middel van machthebbers zijn om de zaken te verdraaien in hun eigen voordeel, terwijl een minderheid wordt weggezet als bedreiging of wordt bestempeld als de agressor.

De oproep om dit koloniale denksysteem te ontmantelen en stem te geven aan het onrecht dat in Gaza elke minuut doorgaat, werd tijdens de conferentie concreet gemaakt tijdens verschillende workshops waarin we met elkaar nadachten over de manieren waarop we dit kunnen doen.

* Hij schreef ook een dissertatie over onder andere imperialisme getiteld: The Kingdom of God and Empires. A Contemporary Palestinian Christian Contextual Biblical Interpretation.

Tekst: Maaike de Jong
Beeld: Kairos Sabeel