Maak, bouw, pleit, doe, eis vrede
In deze rubriek reflecteren twee theologen uit het dopers tiental op een actuele kwestie.
‘Niets doen is geen optie’ is dit jaar het thema van de Vredesweek. Organisator PAX stelt dat vrede vraagt om actie: maak, bouw, pleit, doe, eis vrede! Jannie Nijwening en Marius van Hoogstraten spreken zich uit over deze oproep.
“Daar ben ik het hartgrondig mee eens!” zegt Jannie Nijwening, doopsgezind predikant te Den Ilp-Landsmeer. Nijwening zet zich op allerlei manieren in voor vrede en gerechtigheid. Zo doet ze vaak mee aan de wekelijkse stille demonstratie op zondagmiddag om vijf uur op het Spui in Amsterdam. Die demonstratie wordt georganiseerd door een platform van kritische Israëliërs in Nederland. “Ik ben heel blij dat ik daaraan mee kan doen, het is beter dan niets. Maar tegelijkertijd weet ik dat elke week dat we daar staan het aantal doden in Gaza weer is opgelopen. Heeft zo’n actie nu echt effect? Dat vind ik een moeilijke vraag waar ik echt mee worstel. Misschien moet je ook niet te veel focussen op de vraag of zo’n demonstratie zin heeft. Ik houd me maar vast aan de uitspraak van Václav Havel, die zei dat ‘hoop hebben’ betekent dat je ergens voor werkt omdat het goed in zichzelf is. Niet per se omdat het kans van slagen heeft.”
Werken aan iets omdat het goed is, niet omdat het kans van slagen heeft
Nijwening was afgelopen juni samen met haar man bij de Tent of Nations, de boerderij van de Palestijns-christelijke familie Nassar in de buurt van Bethlehem. “Ik zou er meteen weer heengaan als dat kon. Ik had echt het gevoel dat het voor de mensen daar belangrijk was dat we er waren. Het raakte me hoe de familie Nassar ons voortdurend voorhield om in de strijd tegen onrecht toch steeds de ander als mens te blijven zien. Want vrede uitdragen kan alleen als je zelf een mens van vrede bent en niet als je anderen haat. Je moet proberen je hart zacht te houden, zoals Natascha van Weezel het zo mooi noemt.” (Hoe houd je je hart zacht. Een pleidooi voor het radicale midden in tijden van oorlog, Uitgeverij Atlas Contact, 2024).
Marius van Hoogstraten benadert het thema van de Vredesweek van een heel andere kant. Hij is docent aan het Doopsgezind Seminarium, onderzoeker en voorganger in de Doopsgezinde Gemeente Frankfurt am Main. Van Hoogstraten woont al bijna zijn hele volwassen leven in Duitsland en was jarenlang betrokken bij de organisatie van de Ökumenische FriedensDekade, de Duitse equivalent van de Vredesweek. Deze FriedensDekade is echt een kerkelijke aangelegenheid, zoals de Vredesweek dat oorspronkelijk ook was (zie onderaan).
Bedachtzaam typeert Van Hoogstraten het Nederlandse thema van dit jaar als “wat seculier”. Het motto suggereert dat het niet zoveel uitmaakt wát je doet, áls je maar wat doet, vindt hij. Er zit een soort doe-logica in, die eigenlijk niet zo goed past bij het wezen van kerk zijn. “Een kerk is veel meer een oefenplaats voor goed samen zijn, dan een institutie die iets moet bereiken op zo effectief mogelijke wijze. Want als dat zo zou zijn, zou het niet zoveel uitmaken hoe we in de kerk met elkaar omgaan. Dan zouden we een sterke leider kunnen aanstellen, waar we allemaal gehoorzaam naar luisteren, en zijn we supereffectief met z’n allen. Maar in de kerk gaat het er juist om met elkaar een gemeenschap te zijn, waar we goed op elkaar letten en solidair zijn met elkaar. Daaruit kunnen dan natuurlijk wel goede dingen voortkomen, die misschien ook een bijdrage leveren aan de samenleving.”
Als het in de kerk zou draaien om iets doen of iets bereiken, welke plek hebben mensen die niet voortdurend demonstreren dan nog?
Van Hoogstraten denkt ook aan de mensen die niet zoveel kúnnen doen. Iemand met long covid, of met een baby thuis of slecht ter been, noem maar op. “Als het in de kerk zou draaien om iets doen of iets bereiken, welke plek hebben mensen die niet voortdurend kunnen gaan demonstreren dan nog? Tellen die dan niet mee? Ik denk dat we als kerken niet mee moeten doen met een ‘doen-en-bereiken-logica’, maar dat we er goed aan zouden doen om meer de ‘logica-van-samen-zijn’ te omarmen. Dan kunnen we nog steeds meedoen aan demonstraties en andere acties. Niet om per se iets prachtigs te doen dat veel resultaat oplevert, maar omdat het voortkomt uit het soort samenleven waartoe we als geloofsgemeenschap zijn geroepen. Dan is het ook oké als het niet effectief is.”
De Vredesweek is een week van bezinning en actie die jaarlijks plaatsvindt in de week van 21 september, de door de Verenigde Naties uitgeroepen Internationale Dag van de Vrede. De Vredesweek in Nederland wordt georganiseerd sinds 1967 en was oorspronkelijk een initiatief van het Interkerkelijk Vredesberaad en daarmee van de gezamenlijke kerken. Sinds 2007 wordt de Vredesweek georganiseerd door PAX.
Tekst: Marleen Kieft
Beeld: Susan de Loor/PAX
